سهراب ( مترجم : حسين قره چانلو )
7
عجائب الأقاليم السبعة إلى نهاية العمارة ( فارسى )
يادداشت مترجم نام مؤلف كتاب عجايب الاقاليم السبعه الى نهاية العمارة تا كنون در ابهام و پيچيدگى است . او در مقدمهء كتاب ، با اختصار تمام ، خود را « بندهء فقير سهراب » ناميده و چنين چيزى ميان مؤلفان مسلمان كمتر سابقه دارد . اين نام تقريبا كلمهاى بيگانه است ، شايد خواسته كه بدين وسيله ديگران را گمراه كرده باشد . بهر حال ، بعضىها مؤلف كتاب را ابن سراپيون ناميدهاند كه گويا با نام طبيب معروف آن دوران اختلاطى رخ داده است . عدهاى هم او را ابو الحسن بن بهلول ناميدهاند . از تاريخ تولد و وفات او اطلاع درستى در دست نيست ؛ همين قدر معلوم است كه كتاب خود را در نيمهء اول قرن چهارم هجرى نوشته است . كتاب عجايب الاقاليم السبعه . . . ، تا آنجا كه فون مژيك آلمانى تحقيق كرده ، رونويسى است از كتاب صورة الارض خوارزمى . عنوان كتاب كه بر نسخهء خطى عجايب الاقاليم السبعه آمده مشكوك است ، زيرا در كتاب سخنى از عجايب نيست و شايد حق با فون مژيك است كه گويد نام آن كتاب الاقاليم السبعه است . تاريخ تأليف آن را ، از كنجكاوى در متن كتاب - ميان سالهاى 289 - 334 ه - ق / 902 - 945 ، يعنى پيش از درآمدن بويهيان به بغداد ، تعيين مىتوان كرد . اطلاعات مؤلف از عراق چنان دقيق است كه بى گفتگو در آن جا مقيم بوده است . وى ، معاصر ابو زيد بلخى بنيانگذار مكتب قديم جغرافياى اسلامى بوده ، ولى روشى كاملا مخالف مكتب مذكور